Varia

Inhoud

Inleiding

Op deze pagina vindt u onderwerpen die te klein zijn om een eigen pagina te rechtvaardigen maar toch interessant genoeg om er enige aandacht aan te besteden.

Waarom bestaan er geen 6-cijferige palindroom priemgetallen?

Deze vraag kwam ik op Quora tegen. Interessant…

Allereerst: Een palindroom getal is een getal dat van links naar rechts hetzelfde is als van rechts naar links. Voorbeelden: Alle 1-cijferige getallen, 22, 66, 838, 9119, 12321, 246642, etc.

Een 6-cijferig getal bestaat dus uit 6 cijfers in de volgende vorm: abcdef en heeft een waarde van a x 100.000 + b x 10.000 + c x 1.000 + d x 100 + e x 10 + f.

Maar een 6-cijferig palindroom getal heeft de vorm: abccba met als waarde: a x 100.000 + b x 10.000 + c x 1.000 + c x 100 + b x 10 + a en dat kan ik schrijven als 100.001a + 10.010b + 1100c en dat kan ik schrijven als 11(9091a + 910b + 100c). Dus een palindroom getal van zes cijfers is altijd deelbaar door 11. En dus heeft een 6-cijferig palindroom getal meer dan 2 (echte) delers en kan derhalve niet priem zijn.

Weet u nog wat het kenmerk van deelbaarheid is voor 11? Welnu: Tel de cijfers op de even plaatsen bij elkaar op; doe hetzelfde voor de cijfers op de oneven plaatsen. Neem nu het (absolute) verschil tussen beide sommen. Als dit verschil deelbaar is door 11 dan is het gehele getal deelbaar door 11.
Voorbeelden:
121 -> 1+1=2 en 2 -> 2-2=0 is deelbaar door 11 dus 121 ook;
3957 -> 3+5=8 en 9+7=16 -> 16-8=8 is niet deelbaar door 11 dus 3957 ook niet;
1358016 -> 1+5+0+6=12 en 3+8+1=12 -> 12-12=0 is deelbaar door 11 dus 1358016 ook.

Bij een 6-cijferig getal hebben we dus de vorm abccba. Laten we eens kijken wat het kenmerk van deelbaarheid door 11 oplevert:
(a+c+b)-(b+c+a)=(a+c+b)-(a+c+b)=0 is deelbaar door 11 dus abccba ook.

Maar dit geldt voor elk even-cijferig palindroom getal! De som van de cijfers op de even plaatsen minus de som van de cijfers op de oneven plaatsen is altijd 0, dus deelbaar door 11 en kan dus nooit een priemgetal zijn.

Voor palindroomgetallen met een oneven aantal cijfers geldt dit niet en onder deze palindromen zijn genoeg priemgetallen te vinden:
353, 787, 34543, 76667, 3946493, 7987897, 106222601, 399686993, …

Onder de 3-cijferige palindroom getallen zijn er 15 priem;
onder de 5-cijferige palindroom getallen zijn er 93 priem;
onder de 7-cijferige palindroom getallen zijn er 668 priem en
onder de 9-cijferige palindroom getallen zijn er 5172 priem.
Verder is mijn Python programma niet gekomen…

Overigens geldt voor iedere mogelijke palindroom priem dat deze moet beginnen met een 1, 3, 7 of 9, daar het eerste cijfer en het laatste cijfer van een palindroom getal hetzelfde is. Daarom vallen 2, 4, 6 en 8 als begincijfer af omdat het getal dan deelbaar is door 2 en dus zeker geen priem getal is en hetzelfde geldt voor het cijfer 5 omdat dan het getal deelbaar is door 5 en dus ook niet priem is.

Priemen, 6 en 24

Wat hebben de getallen 6 en 24 met priemen te maken?

We bekijken in deze paragraaf naar priemgetallen groter dan 3, maar gelukkig zijn dat er (ook) oneindig veel.

Welnu: Voor of na een priemgetal staat altijd een 6-voud, ofwel een getal dat deelbaar is door 6.

Voorbeelden: 7 wordt voorafgegaan door 6 (is een 6-voud), 23 wordt gevolgd door 24 (is een 6-voud), …

Om dit aan te tonen kijken we naar de getallenlijn:

… , p – 1, p, p + 1, …, waarbij p een priemgetal is.

Het getal p is zeker niet deelbaar door 2. Dit betekent dat zowel p – 1 als p + 1 een even getal is. Eén van de drie getallen p – 1, p of p + 1 moet een 3-voud zijn, want de 3-vouden komen op de getallenlijn natuurlijk ergens in een groepje van 3 voor. Onze p kan geen 3-voud zijn, dus moet p – 1 of p + 1 een 3-voud zijn, maar omdat p – 1 en p + 1 ook even getallen zijn moet dus p – 1 of p + 1 een 6-voud zijn (2 x 3).

Maar nu 24. Ieder kwadraat van een priemgetal is een veelvoud van 24 plus 1, ofwel: p2 = 24n + 1.

Goed, we weten dat p te schrijven is als 6k + 1 of 6k – 1 (zie hierboven) met k ∈ ℕ.
Als k een even getal is, zeg 2m (met m ∈ ℕ) dan krijgen we voor p2:

p2 = (6k + 1)2 = (12m + 1)2 = 144m2 + 24m + 1 = 24(6m2 + m) + 1 of
p2 = (6k – 1)2 = (12m – 1)2 = 144m2 – 24m + 1 = 24(6m2 – m) + 1

Als k een oneven getal is, zeg 2m + 1 (met m ∈ ℕ) dan krijgen we voor p2:

p2 = (6k + 1)2 = (12m + 7)2 = 144m2 + 168m + 49 = 24(6m2 + 7m + 2) + 1 of
p2 = (6k – 1)2 = (12m + 5)2 =  144m2 + 120m + 25 = 24(6m2 + 5m + 1) + 1

In alle vier de gevallen krijgen we een 24-voud + 1.

Maar we kunnen er ook op een andere manier naar kijken: p2 is dus kennelijk een “vast” getal plus 1. Om dat “vaste” getal te bepalen kunnen we ook kijken naar p2 – 1.

Op de middelbare school hebben we geleerd dat p2 – 1 een zogenaamd merkwaardig product is en ontbonden kan worden in (p – 1)(p + 1).

We weten ook dat het product van 2 oneven getallen een oneven getal is, nietwaar?

Dus het kwadraat van een priemgetal (>3) is dus een oneven getal. Dit betekent dat p – 1 en p + 1 even getallen moeten zijn. Sterker nog: p – 1 of p + 1 moet zelfs een 4-voud zijn! Tevens moet p – 1 of p + 1 een 3-voud zijn (zie ook de redenatie hierboven, bij 6).
Kortom: (p – 1)(p + 1) is een product van een 2-voud, een 3-voud en een 4-voud en derhalve dus een veelvoud van 2 x 3 x 4 = 24. En het kwadraat van p is dus een 24-voud + 1.

Anticlimax

De 6-eigenschap en de 24-eigenschap zijn niet exclusief voor priemgetallen.

Dat blijkt uit de uitwerkingen hierboven. In die uitwerkingen kwamen we erachter dat de factoren 2 en 3 (en 4) cruciaal waren voor de eigenschappen.
Dit betekent dat we de 6-eigenschap en de 24-eigenschap hebben aangetoond voor alle getallen die niet de factoren 2 en 3 hebben!

Voorbeelden: 35 wordt gevolgd door 36 (een 6-voud) en 352 = 1225 kan ik schrijven als 24 x 51 + 1, en 35 is geen priemgetal!
143 wordt gevolgd door 144 (een 6-voud) en 1432 = 20449 kan ik schrijven als 24 x 852 + 1, en 143 is geen priemgetal!

Is ∞ een getal?

Laten we een kijken naar drie bekende gevallen, maar nu met ∞ (oneindig) in plaats van een gewoon getal.

Wat is 1?

We weten dat 1x = 1, want 1 × 1 × … × 1 blijft natuurlijk gewoon 1.

Laten we nu eens kijken naar de volgende limiet:

\lim_{x\rightarrow \infty}(1+\frac{1}{x^{2}})^{x}=1

duiding

1/x2 gaat sneller naar 0 dan de exponent x, dus hou je iets van de vorm 1x over.

Deze limiet gaat inderdaad naar 1; dus nog niets aan de hand.

Maar nu de volgende, beroemde, limiet (van Euler):

\lim_{x\rightarrow \infty}(1+\frac{1}{x})^{x}=e

duiding

Hier gaan 1/x en de exponent x in dezelfde “mate” naar oneindig.

Deze limiet gaan niet naar 1, maar gaat naar e (≈ 2,718282…).

Dus voor 1 hebben we nu 2 verschillende antwoorden. Dit betekent dan dat 1 wiskundig niet gedefinieerd is.

Wat is ∞0?

We weten dat x0 = 1 voor elke x (ongelijk aan 0). Maar kunnen we voor x ∞ invullen?

Wederom gaan we kijken naar 2 limieten:

\lim_{x\rightarrow \infty}(1+x)^{\frac{1}{x}}=1

duiding

Hier gaat (1+x) (eigenlijk alleen de x) in dezelfde “mate” naar oneindig als 1/x naar 0.

Dit gaat dus nog goed.

Maar nu deze limiet:

\lim_{x\rightarrow \infty}(1+x!)^{\frac{1}{x}} \rightarrow \infty

duiding

x! gaat veel sneller naar oneindig dan 1/x naar 0 gaat.

En wederom hebben we twee verschillende uitkomsten!

Dus ook ∞0 is wiskundig niet gedefinieerd.

Wat is 0 × ∞?

We weten dat 0 × x = 0, want ieder getal dat je vermenigvuldigt met 0 is 0.

En ook hier gaan we naar twee limieten kijken:

\lim_{x\rightarrow \infty}(\frac{1}{1+x^{2}})x=0

duiding

1/(1+x2) gaat sneller naar 0 dan x naar oneindig.

Dus niets aan de hand.

Maar nu:

\lim_{x\rightarrow \infty}\frac{1}{x}(1+x^{2})\rightarrow \infty

duiding

(1+x2) gaat veel sneller naar oneindig dan 1/x naar nul gaat.

Dus ook hier geldt dat 0 × ∞ wiskundig niet gedefinieerd is.

Conclusie

Bovenstaande voorbeelden laten zien dat ∞ geen gewoon getal is waarmee we kunnen rekenen.

Wees dus altijd zeer voorzichtig met het “begrip” ∞ !!!